Terapije
- Objavljeno u PreOKRET Br. 2023/87-88
- Broj pregleda: 14
U potrazi za novijim terapijama koje se primenjuju u rehabilitaciji osoba sa cerebralnom paralizom, u ovom broju vam predstavljamo BDA – Biomehanički razvojni pristup, koji su osmislila dva naša fizioterapeuta – Vladimir Dobrijević i Slobodan Vujasić. Kroz razgovor sa Vladimirom Dobrijevićem, prenećemo vam njihova iskustva i objasniti šta je BDA pristup u rehabilitaciji osoba sa cerebralnom paralizom.
BDA terapija nastala u Srbiji
Svoja profesionalna iskustva Vladimir i Slobodan su započeli u Specijalnoj bolnici za cerebralnu paralizu i razvojnu neurologiju u Beogradu. Vladimir je paralelno sa tim izučavao dostupnu literaturu o problemima dece sa cerebralnom paralizom, najviše iz radoznalosti i unutrašnjeg osećaja da ne postiže velike rezultate u radu sa decom i da bi učinak mogao da bude veći. Prilikom odlaska u Austriju sa roditeljima jednog deteta koje je bilo na terapiji, 2009. godine se upoznaje sa metodom ABR koja se bavi biomehanikom ljudskog tela.
„To je bilo nešto sasvim drugačije od dosadašnjih saznanja i primena metoda u poboljšanju stanja nakon oštećenja CNS-a. U tom trenutku saznanja o ulozi vezivnih tkiva nisu bila toliko rasprostranjena, već se pretpostavljalo da su za motoričke procese i posturu zaduženi isključivo skeletni mišići, a ne vezivna tkiva", objašnjava Vladimir kako je izgledalo njegovo upoznavanje sa novim istraživanjima i dodaje „Posvećivanje pažnje povezanosti između strukture tela, vezivnog tkiva i nervnog sistema — te veze neurološkog sa strukturalnim deficitom, predstavljaju revoluciju u načinu na koji posmatramo cerebralnu paralizu kao dijagnozu. Standardni pristup govori o tome da se efekti postižu sa ponavljanjem pokreta da bi se informacije zapisale u mozgu, što nije pogrešno, već je samo deo pazle sa kojom možemo postići poboljšanje", objašnjava Vladimir Dobrijević.
Tokom primenjivanja novih tehnika, susretao se sa decom koja su na GMFCS skali V ili IV nivoa, za koju po toj proceni ne bi trebalo da očekujemo napredak posle 8. ili 9. godine života, a koja su postigla promene u strukturi tela, u pokretljivosti, mekanosti i kontroli pokreta koje do tada nije imao priliku da vidi. To ga je, kako kaže, privuklo da nauči biomehaniku ljudskog tela kroz ovaj pristup, da radi sa stručnjacima iz te oblasti i da sa njima realizuje kurseve i u Srbiji i svetu. Nakon prve godine rada, pridružuje mu se kolega Slobodan Vujasić. Narednih šest godina zajedno su radili u Srbiji, Hrvatskoj, Danskoj, Finskoj, Švedskoj, Španiji, Austriji. To je, kako ističe Vladimir, bio proces učenja i usavršavanja i u 2015. godini sazreo je trenutak da započnu samostalno da rade. Tako je nastala BDA terapija.
Princip rada BDA
U temeljima ove terapije su znanja koja su Vladimir i Slobodan stekli tokom svog obrazovanja i rada, nadograđena saznanjima i iskustvom u ovoj specifičnoj oblasti medicine, uz pomoć kojih su vremenom razvili svoj set vežbi. BDA je biomehanički razvojni pristup u procesu rehabilitacije. Terapija se zasniva na delovanju na vezivna tkiva kao što su fascije i strukture poput ligamenata, tetiva, zglobnih kapsula, ovojnica oko mišića i unutrašnjih organa — sa ciljem da dete ili odrasla osoba sa invaliditetom povrati ili razvije izgubljene funkcije vitalnih organa, kao i senzorni, motorni i mentalni razvoj.
„Kod rehabilitacije dece sa cerebralnom paralizom, ali i nekih drugih dijagnoza koje su u osnovi neurološke, naglasak je obično na ponavljanju pokreta da bi se dete naučilo pokretima kroz beleženje tih funkcija u novim, neoštećenim delovima mozga. Međutim, ono što vidimo u našem radu, jeste da ta deca ulaze u proces učenja sa prilično razrušenom ili oslabljenom strukturom tela — što znači da se, pored oštećenja mozga, često zanemaruje činjenica da je to neurološko oštećenje uslovilo i fizičko oštećenje strukture tela. To možemo, recimo, videti kod deteta koje ne može da se okrene na bok ili taj pokret ne može pravilno da izvede. Zaključujemo da je razlog tome abnormalni razvoj cerebralnih funkcija, postojanje spasticiteta ili zato što dete nema šemu koja će to da podrži. To je neurološki deficit, ali pored toga dete može da ima razrušenu strukturu kičme, grudnog koša i unutrašnje duplje, jer kada dođe do slabljenja vezivnog tkiva, deca počinju iznutra da gube zapreminu tela, kičmeni stub se skrati, postane krut i nepokretan, dolazi do toga da grudni koš izgubi elastičnost ili trbušna duplja postane mekana — ne na nivou mišića, već na nivou vezivnog tkiva — što znači da, bez obzira na postojanje volje, ove prepreke fizički ograničavaju decu da izvedu određene pokrete", kaže Vladimir.
BDA deluje na strukturu i tako omogućava mozgu da što lakše kontroliše pokrete. U našem telu sve je povezano, vezivna tkiva i mišići sarađuju. „Ali, ako recimo zglobna kapsula ne radi", objašnjava Vladimir, „onda se mišići jače skraćuju sa svih strana da bi zaštitili zglob, što proizvodi grč koji smeta da se izvodi normalna amplituda pokreta. Mozak traži način da stabilizuje zglob i dodatno angažuje strukture, koje potom remete normalne pokrete. Kroz naš rad mi ojačavamo sve te strukture, kao što su fascije grudnog koša, trbuha, karlice, ramenog zgloba. Kod deteta se onda otvara mogućnost napretka da bolje koristi ruke i noge. Kinezi terapija je potpuno komplementarna sa BDA, jer onog trenutka kad ojačamo strukture, mi smo ih ujedno i oslobodili i dete može lakše da izvodi spontane pokrete i kroz vežbe da uči pokrete. BDA je preduslov za stvaranje boljeg i kvalitetnijeg pokreta uz koje će dete lakše ući u proces učenja."
Učinak BDA pristupa
Uspeh BDA terapije ogleda se u jačanju unutrašnjih struktura, pogotovo kod dece sa CP i oslobađanju tela da lakše vrši pokrete. A kako metod doprinosi najčešćem problemu, deformitetu grudnog koša, kičme i karlice, Vladimir ističe: „Najveći broj ove dece ima ekstremno krut oklop grudnog koša, a iznutra su ekstremno mekani, zato što je gustina površnih slojeva veoma kruta. Grudni koš je inače elastičan i pokreće se sa disanjem. Kod dece sa cerebralnom paralizom, često se dešava da imaju paradoksalno disanje — kada prilikom udaha grudni koš upada unutra ili se uopšte ne kreće — što dalje može da uzrokuje česte infekcije ili da utiče na varenje, na opstipaciju, kao i na smanjenu pokretljivost ramenog pojasa i ruku ili krutost kičmenog stuba, balansa. Kroz naš rad proširujemo zapreminu grudnog koša, što omogućava lakše disanje i bolju pokretljivost tog dela tela. To se takođe, odnosi i na karlicu, prilikom čega se smanjuje pokretljivost u lumbalnom delu i onemogućava rotacija, neophodna za pokrete koje koristimo pri hodanju i puzanju. U svom radu smo viđali da se smanjuje problem sa opstipacijom, pokretljivošću ramenog pojasa, kukova, zglobova i sl. Kada je vezivno tkivo oštećeno na ćelijskom nivou, protok materija koje ga hrane je onemogućen. Zbog toga su deca sa CP često mršava. Mi stimulacijom postižemo poboljšanje ishranjenosti tkiva, pa samim tim deca počinju da dobijaju na masi."
Najbolji rezultati se postižu u ranom uzrastu, do 7. odnosno 11. godine. Ipak, Vladimir ističe da ga je dodatno stimulisalo da se ovim bavi to što je tokom svog rada video dobre rezultate i kod odraslih osoba. BDA pokazuje da su poboljšanja moguća u bilo kom uzrastu. Dešavalo se da nakon samo šest meseci rada, dolaze ljudi u svojim 20-im, koji su uspeli da postignu poboljšanja koja do tada nisu nikad uspevali da dobiju. Čuda se ne mogu desiti, ali roditeljima, kako kaže, mogu dati instrument koji može konstantno da podstiče dete napred.
Odlazak na prvi pregled i obuka
Na prvom pregledu propisuje se individualni program vežbi. Obuka za osnovne tehnike traje dva dana i potom roditelji sami rade sa svojim detetom kod kuće, s tim što imaju podršku terapeuta uživo ili onlajn. Za one koji žele rad sa terapeutima, postoji mogućnost i da se dete dovodi u BDA centar, minimalno 10 tretmana, uz nekoliko vežbi koje treba da rade kod kuće. Postoji mogućnost kombinovanja rada kod kuće i sa terapeutima u centru. Za one koji ne žive u blizini Beograda, postoji mogućnost organizovanja obuke u nekom drugom gradu, ukoliko se organizuje grupa od najmanje pet učesnika. Osim u Srbiji, obuke drže u Hrvatskoj, Sloveniji, BiH, Bugarskoj, Makedoniji, Švedskoj, Rusiji, Kazahstanu, Japanu, Indiji, Južnoafričkoj republici. U svakom slučaju, roditelji moraju da rade sa svojom decom. A promene se, Vladimir je ubeđen, mogu videti već za 15 dana.
U centru su razvili i vežbe — BDA aktiv — koje su posebno osmišljene za osobe koje mogu aktivno da učestvuju i vrše određene pokrete. To kombinuju sa sistemom za vertikalizaciju i suspenziju koji je integrisan u program, a to je Pragma sistem — koji, uz pomoć odela koje preuzima deo težine tela, omogućava detetu da slobodnije vrši pokrete za jačanje struktura. U centru se koristi i Teratogs — odelo koje daje unutrašnju potporu detetu da lakše drži telo, zatim Biofidbek, Miomanči (ortoza za pravilan razvoj vilice) i dr.
Irina Maksimović
Moli odelo (Mollii Suit)
Ottobock je lansirao Exopulse Mollii Suit – odelo koje je osmislila Švedska kompanija Exoneural Network AB, a koje je od pre godinu dana dostupno i u Srbiji. To je prvo neuromodulaciono odelo za opuštanje spastičnih i zategnutih mišića celog tela, aktiviranje slabih mišića i ublažavanje pratećih bolova. Kako tvrde u ovoj kompaniji, odelo Exopulse Mollii Suit koristi fiziološki refleksni mehanizam poznat kao recipročna inhibicija: slanjem električnog signala na suprotan mišić, spastični mišić se opušta. Ovaj medicinski uređaj koristi niskofrekventnu električnu stimulaciju celog tela za smanjenje tipičnih simptoma povezanih sa neurološkim stanjima kao što su cerebralna paraliza, multipla skleroza, moždani udar ili povrede kičmene moždine. Sadrži 58 elektroda pozicioniranih preko najvećih grupa mišića, koje su povezane u mali programiran uređaj uz pomoć koga se kontroliše protok stimulacije.
